محلات، شهر گل و گلخانه

شهرستان محلات یکی از شهرستان‌های زیبای استان مرکزی است و از یک بخش به نام بخش مرکزی و دو دهستان تشکیل شده است. مرکز آن شهر محلات است فعالیت عمده شهرستان محلات پرورش گلهای تزئینی، پرورش آبزیان زینتی و معادن سنگ و سنگبری است. این شهرستان یکی از قطب های اصلی تامین گل و گیاه ایران می باشد و به واسطه مزارع گل و گلخانه های فراوان در این شهرستان، محلات به نام هلند ایران نیز مشهور می باشد.شهرستان محلات به دلیل شرایط مناسب آب و خاک، علاقه و مهارت مردم ساکن در آن و همچنین اعتدال هوا توانسته است به عنوان یکی از مراکز مهم تولید گل و گیاه در منطقه و جهان مطرح شود.محلات که به شهر گل و گلخانه ای ایران شهرت دارد ۲۰ گونه گل آپارتمانی، ۶۰ گونه گل باغچه ای و ۱۹ گونه گل شاخه ای را تولید و به بازار مصرف عرضه می کند. بزرگترین مرکز تحقیقات گل و گیاه کشور در شهر محلات تأسیس شده است که در آن انواع گل و گیاه پرورش داده می شود. این مجموعه به کلکسیونی از گلها، گیاهان و درختچه های دارویی و زینتی تبدیل شده و مکان بسیار مجهز و مناسبی برای علاقمندان به گل و گیاه است.

تاریخچه :

محلات در روزگار هخامنشیان بخش کوچکی از ایالت ماد به شمار می رفته است، این منطقه در دوران اشکانیان جزئی از ایالت والی نشین ماد بزرگ محسوب می شود، در زمان سلوکیان این ناحیه، مخصوصا” قسمت شمالی آن یعنی دهستان خورهه مورد توجه حکام یونانی بوده است. محلات به نامهایی چون انار باره انار و سایر البلوک، معروف بوده است روستای نیمور (هم اکنون شهر می باشد) نسبت به خورهه و شهر محلات تاریخ روشنتری دارد و در منابع مختلف تاریخی بدان اشاره شده است این روستا در دو دهه گذشته به لطف قرار در مسیر محلات خمین و وجود معادن سنگ بسیار زیاد رشد چشمگیری داشته و در سال ۸۵ تبدیل به شهر شده در حالیکه روستای خورهه که قدمتی بیشتر داشته امروزه از نظر رشد جمعیتی در جا می زند علت ایجاد و توسعه روستای نیمور به احداث سدی در روزگار ساسانیان بر روی رودخانه قهرود و کندن کانالی بزرگ به طول هیجده کیلومتر برای تامین آب تیمور باز می گردد بنای آتشکده نیمور تا قرن چهارم هجری سالم بوده است و نیمور از مراکز مهم مذهبی فلات ایران در روزگار باستان به شمار می رفته است وجود بقایای آتشکده ساسانی آتشکده در سه کیلومتری جنوب آن و حصار دژی کهن بنام قلعه جمشیدی موید این گفتار است.

 دهستان‌ها

دهستان‌های بخش مرکزی:

  • دهستان خورهه
  • دهستان باقر آباد

نقاط شهری:

  • شهرستان  محلات
  • شهرستان  نیمور

جغرافیای شهر:

شهرستان محلات با ۲۰۷۹ کیلومتر مربع در جنوب شرقی استان واقع شده و از شمال به قم و آشتیان،  از شمال شرقی به دلیجان ، از جنوب به خمین و گلپایگان(اصفهان)  و از غرب به اراک محدود می شود.مساحت این شهرستان ۳۷/۲۰۷۹ کیلومتر مربع برابر با ۱/۷ درصد کل استان با تراکم نسبی ۲۱ نفر می باشد. شهرستان محلات دارای ۲ شهر، یک بخش مرکزی و۲ دهستان به نام های دهستان باقرآباد (با ۴۸ آبادی و ۱۵۰۰ خانوار ) و دهستان خورهه ( با ۱۳ ابادی و ۹۹۲ خانوار ) و در مجموع دارای ۶۱ آبادی (در سال ۱۳۷۰) بوده است.

 امکانات اقتصادی :

کاشت انواع محصولات کشاورزی همچون : گندم، ج.، نخود، لوبیا، کنجد، عدس، گردو، بادام، فندق، انگور، انار، سیب، گلابی، زردآلو، سنجد، خربزه، گوجه فرنگی، بادمجان، هندوانه، پنبه، تخم آفتابگردان و پیاز رایج است و این شهرستان از شهرستانهای مستعد برای تولید انواع محصولات باغی و کشاورزی و صیفی است، علاوه بر مصرف خود شهرستان و روستاها و بخشهای تابعه به بیرون از شهرستان نیز صادر می کند.

دامپروری:

 پرورش انواع دام از قبیل گوسفند، گاو- بز، میش، گوساله در روستاهای محلات رایج و با توجه به مستعد بودن مراتع این شهرستان و سرسبزی آن در فصول معتدل و گرم سال، تولید محصولات لبنی و دامها این شهرستان بسیار قابل توجه است و رونق خوبی دارد.

 «گل و گل کاری در محلات»

هنر گلکاری و پورش گل به عنوان یک فعالیت اقتصادی در ایران به آغاز قرن حاضر و حدود ۱۳۰۰ شمسی برمی گردد و شهر محلات به عنوان پایه گذار، ایجاد کننده و توسعه دهندة این صنعت، نقش پر اهمیت و ویژه ای داشته است سالانه علاوه بر دو میلیون علاوه گلدان و بیست میلیون شاخه گل در سطح ۹۰۰ هکتار اراضی و گلخانه های شیشه ای و پلاستیکی شهرستان محلات تولید و به دو ستراران گل در سطح کشور و خارج از کشور و خارج از کشور عرضه می شود.

صنایع و معادن

صنایع ماشینی این شهرستان مشتمل بر کارخانه های سنگبری، کارخانه گچ و کارخانه تولید نمک ‌می باشد. شهرستان محلات از لحاظ داشتن معادن سنگ های الوان ساختمانی و به خصوص سنگ های تراورتن یکی از غنی ترین شهرستان های ایران به شمار می رود. معادن سنگ تراورتن فعال در این شهرستان آتشکو، تخت مهدی، عباس آباد، حاجی آباد، دره نجاری، علی آباد، آبگرم بوده ‌و معدن خاک آبگرم واقع در شمال خاوری محلات که بهره برداری از خاک آن جهت کاشی سازی نیلو در اصفهان می باشد. معدن سرب واقع در سیاه رود ۹ کیلومتری باختر محلات نیز وجود دارد.

 انواع گل های زینتی و گلدانی، انواع سنگ ساختمانی‌ به خصوص سنگ تراورتن، گندم، جو، تره بار، بنشن، مرغ گوشتی، انواع قالی و قالیچه های نخ فرنگ، ژاکت، گیوه و جوراب اقلام صادراتی محلات را تشکیل می دهند و واردات این شهرستان سنگ گچ خام و نمک می باشد که از شهرستان قم به محلات وارد شده و توسط کارخانه های گچبری و تولید نمک این شهرستان آماده بهره برداری و صادر می گردد.

کشاورزی و دام داری

  کشاورزی در این شهرستان بیش‌تر به صورت آبی و نیمه مکانیزه بوده و جهت آبیاری زمین های تحت کشت از چشمه سارها (به خصوص چشمه محلات)، کاریزها، چاه های نیمه ژرف، و رودخانه استفاده می‌شود. طریقه آبیاری به صورت نشتی و غرقابی است. ازعمده ترین فرآورده های کشاورزی و باغ‌داری محلات می توان گندم، جو، انواع گل‌های زینتی و گلدانی، تره بار، بنشن، کاهو، به و سیب درختی را نام برد. پس از کشاورزی دام داری و دام پروری از مشاغل مهم اهالی محسوب می‌شود. انواع دام و فرآورده های دامی و لبنی و طیور از جمله دیگر تولیدات این شهرستان به شمار می‌آیند.

 جاذبه های گردشگری:

 الف) جاذبه های تاریخی و مذهبی:

بنای باستانی خورهه: بنای باستانی خورهه در شمال شرق شهرستان محلات و در مجاورت روستای خورهه واقه شده است و تا شهر محلات ۴۸ کیلومتر فاصله دارد. حفاری های باستان شناسی در خورهه در تابستان ۱۹۵۵ میلادی به عمل آمد.

آتشکده آتشکوه( نیم ور): بنای آتشکده آتشکوه در ۵ کیلومتری جاده نیم ور به دلیجان و در مجاورت روستای آتشکوه قرار گرفته و با شهر محلات حدود ۱۳ کیلومتر فاصله دارد. تاریخ آن را مربوط به زمان ساسانیان دانسته اند.

مسجد جامع محلات: این مسجد در مرکز بافت قدیمی شهر محلات واقع شده و به نام مسجد جمعه نیز خوانده می شود.

امامزاده فضل و یحیی : امامزاده فضل و یحیی در کوی بالای محلات واقع شده و مدفن ۲ تن از نوادگان امام موسی کاظم است.

امامزاده عبدالله: ساختمان این امامزاده در قسمت جنوبی شهر محلات قرار دارد.

قلعه جمشیدی: این قلعه در شهر نیم ور واقع است و آن را احتمالاً مربوط به دوره ساسانی می دانند . این قلعه به نام قلعه گبری نیز معروف است.

قلعه آقا خان: این قلعه در قسمت جنوبی شهر محلات واقع شده است که در حال حاضر قسمت عمده آن تخریب شده است.

ب) جاذبه های طبیعی:

چشمه آب گرم محلات: در فاصله ۱۵ کیلومتری شمال شرق محلات در ارتفاعات بلند منطقه، چشمه آب گرم محلات جوشان است.که از معروفیت های خاصی بر خوردار می باشد.

غار ها: شهرستان محلات از جمله مناطقی است که سازندهای آهکی و دولومیتی آن فراوان است.

غار یکه چاه: این غار در کوههای جنوب شرقی محلات و در مجاورت روستایی به همین نام واقع شده است.

غار گدار چشمه: این غار در کوه ارده و در جنوب نیم ور واقع شده است.

غار سرچشمه: این غار در شمال محلات و در کوه سرچشمه واقع شده است.

غار کشه ریز: در شمال غرب شهرستان ودر کوه فیروز کوه در نزدیکی روستای عیسی آباد واقع شده است.

غار باباجابر(باباجاور): این غار نیز در نزدیکی غار یکه چاه قرار دارد.

گل و گلکاری در محلات: هنر گلکاری و پرورش گل بعنوان یک فعالیت اقتصادی در ایران به آغاز قرن حاضر و حدود ۱۳۰۰ شمسی برمی گردد و شهر محلات به عنوان پایه گذار، ایجاد کننده و توسع دهنده این صنعت نقش پر اهمیت و ویژه ای داشته است.

  وجه تسمیه نام محلات:

انگیزه ایجاد شهر، وجود اب، از چشمه ای طبیعی است که جهت کشاورزی استفاده می شود. همان طور که از نام شهر پیداست محلات یک اسم عربی است که جمع محله می باشد زمان این نام گذاری دقیقا” معلوم نیست ولی به گفته یکی از مطلعین محلی فردی بنام سهراب امین این اسم را در زمان حمله افغانها ( ازاد خان) به این منطقه بر روی این شهر گذشته شده است و اینکه چرا این شهر را محلات می خوانند به علت وجود محله های مختلفی بوده که با یکدیگر تجانسی نداشته اند در گذشته اختلاف بین محله ها گاهی به حدی می رسیده که کسی جرات پا گذاشتن به محله دیگر را نداشته در حال حاضر این اختلافات به دلیل وسیعتر شدن شهر و افزایش جمعیت و بالا رفتن سطح فرهنگ مردم و زیاد شدن مشغله کمرنگ شده است ولی هنوز هم با وجود نام گذاری خیابان ها به اسامی مختلف باز هم هر محل را به نام قدیمی اش می خوانند از محله های قدیمی شهر می توان از محله بالا، محله زیر، آبرویه، قلعه و گوشه نام برد.

  جمعیت

بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان محلات در سال ۱۳۸۵ برابر با ۴۹۲۴۶ نفر بوده است